28. 08. 2025

Stigmatizimi është një proces shoqëror dhe psikologjik përmes të cilit një personi, grup sosh apo një dukurie dhe ngjarje i ngjitet një etiketë negative, që e dallon si “të papranueshëm”, “më pak të vlefshëm” ose “të rrezikshëm” në krahasim me të tjerët. Fjala vjen nga “stigma” që në antikitet nënkuptonte një shenjë fizike ose një njollë dalluese që i vihej dikujt për ta identifikuar si të turpshëm ose të padëshiruar.

Me stigmatizime apo etiketime negative kuptojmë përdorimin e fjalëve, gjykimeve ose stereotipeve që ulin vlerën e dikujt (p.sh. “budallë”, “i sëmurë mendor”, “i pandershëm”, i “pabesë”, “gënjeshtar”, e “tradhtar”). Kuptojmë izolimin social, distancimin ose përjashtimin e dikujt nga pjesëmarrja e barabartë në shoqëri, ngulitjen e paragjykimeve, rreth krijimit të një imazhi të shtrembëruar që ngushton mënyrën, se si shihet individi apo grupi. Vetë-stigmatizimi,fillon kur individi u besonë etiketave stigmatizuese dhe e sheh veten sipas tyre.

Synimi i stigmatizimeve, i hapur ose i fshehtë është, që kontrolli shoqëror të mbaj individin apo grup sosh, duke ia kufizuar fuqinë, statusin ose mundësitë për të vepruar në proceset e ndryshme organizative jetësore. Përligjja e diskriminimit ndodh duke arsyetuar përjashtimin ose trajtimin e pabarabartë të individit apo grup individësh të ndryshëm. Ruajtja e normave, shoqërore duke i stigmatizuar sjelljet ose tiparet që dalin jashtë normave të pranuara. Shprehjen e frikës ose pasigurisë, njerëzit e shprehin shpesh përmes stigmatizimeve atë që nuk e kuptojnë ose që ua rrezikon ndjenjën e sigurisë. Pra, stigmatizimi nuk është thjesht një fjalë fyese; është një mekanizëm i fuqishëm për të krijuar dallime, për të ruajtur hierarki dhe për të kufizuar lirinë e tjetrit, here me të drejtë e here pa të drejtë.                                                                                                                                                                                               

Nga aspekti pedagogjiko-psikologjik- klinik, Stigmatizimi ndikon drejtpërdrejt në mirëqenien emocionale dhe funksionimin e individit. Ndikimi emocional i stigmatizimit shkakton turp, ankth, ulje të vetëvlerësimit dhe ndjenja të forta izolimi. Vetë-stigmatizimi i individit fillon atëherë kurë u besonë etiketave negative dhe e sheh veten si të mangët apo të pavlerë (“Unë jam i sëmurë,  “i paaft”, “i pandershëm”, i” pabes” etj, prandaj nuk jam i denjë). Frika nga refuzimi, shkaku i stigmave, krijon hezitim për të kërkuar ndihmë nga profesionistët (p.sh. tek shëndeti mendor, shumë njerëz nuk shkojnë te psikologu nga frika se do të quhen “të çmendur” e tj). Rritja e simptomave nga stigmatizimi, rrit stresin kronik dhe mund të përkeqësojë depresionin, ankthin apo çrregullimet e tjera. Izolimi social për shkak të stigmave, mundëson  humbjen e mbështetjes nga të tjerët, ndikon në vetminë dhe mund të çojë deri në mendime vetëvrasëse tek individët e stigmatizuar.                                                          

Nga aspekti Filozofiko-sociologjik,stigmatizimi shihet si një mekanizëm i shoqërisë për të ruajtur rregullin, por shpesh në dëmë të drejtësisë dhe barazisë së tjerëve.Shihet si instrument i kontrollitsocial për tua imponuar individëve që nuk u përshtaten normave shoqërore e social, paragjykohen përmes lloj lloj stigmave. Legjitimimi i pabarazisë në heshtje përmes stigmatizimit të tjerëve, krijon një arsyetim në heshtje, që të stigmatizuarit nuk meritojnë të trajtohen të barabart me tjerët, sit ë papërshtatshëm në mesin ku jetojnë. Shënjimi i kufijve shoqërorë, ndihmon shumicën të ndihen “normalë” duke krahasuar veten me “të tjerët e stigmatizuar”. Cikli i margjinalizimit stigmatizues çon në përjashtim, përjashtimi në varfëri dhe izolim, që nga ana tjetër forcon edhe më shumë stereotipet. Ndikimi në politikat publike stigmatizimi i grupeve të caktuara, shpesh i lë jashtë benefiteve të shëndetit, arsimit apo punësimit.

Përmbledhje e të dyja këndvështrimeve stigmatizuese, dëmton individin, duke ulur vetëbesimin dhe duke rritur vuajtjet emocionale. Dëmton strukturën e drejtë të shoqërisë, duke krijuar ndasi dhe duke forcuar hierarki të ndryshme. Dëme të tilla stigmatizuese po na vijnë shumicë nga mjetet  e ndryshme informative, nga analitikët politik, nga gazetar pa etik, dhe nga shoqëritë sociale dhe individ të ndryshëm e të papërgjegjshëm  me fjalorin e tyre stigmatizues. Poseqërisht nga komentues të ndryshëm në fejzbuk që e kanë të mbushur përplot gojën dhe fjalorin me stigma të ndryshme, përqmuse ,fyse dhe banale.

I juaj,

Mësuesi Isë

22. 08. 2025

Me ndjenja ndaj tjerëve nënkuptohet mënyra, se si i përjetojmë dhe i shprehim ndjenjat tona në raport me njerëzit, me të cilët rrethohemi. Nënkuptohet mënyre e lidhjes sonë me tjerët, nënkuptohet edhe mënyra e ndikimit si krijojmë mardhënje e raporte me ta.

Ndikimi i ndjenjave në raport me tjerët manifeston pozitivitet dhe negativitet ndaj tyre, varësisht nga kultivimi që ua kemi bërë ndjenjave tona. Pozitiviteti i ndjenjave tona ndaj tjerëve shpreh dashuri, simpati, respekt, mirënjohje, dhemshuri, kujdes dhe afeksion apo gjendje momentale emocionale ndaj tyre. Negativiteti i ndjenjave ndaj tjerëve shpreh urrejtje, xhelozi, përçmim, inat, mosbesim dhe indiferencë. Ndjenjat ambivalente apo të përziera, ndjejnë ndaj dikujt edhe afërsi edhe distancë. Lum ata që kultivojnë ndjenja me energji pozitive ndaj tjerëve!

Ndjenjat përfshijnë në vete komponenten emocionale përmes të cilave ndjemë ngrohtësi ndaj një miku-mike apo ndjejmë zemrim ndaj dikujt që na ka lënduar. Komponenta kognitive e ndjenjave për tjetrin manifeston mendime dhe bindje që i kemi për tjetrin, si ai ose ajo është i pabesueshëm. Ai ose ajo nuk më respektojnë. Komponenti sjelljor tek ndjenjat është mënyrë e shfaqjes së ndjenjave e veprimeve ndaj tjerëve, si buzqeshja, përqafimi, shmangëja dhe ftohtësia.

Rëndësia e ndjenjave tona manifestohet në ndihmën e ndërtimit të mardhënjeve shoqërore, të mira apo jo të mira, manifestohet në reflektimin e mënyrës si e përceptojmë dhe vlerësojmë tjetrin apo tjerët me të cilët rrethohemi. Ndjenjat ndaj tjerëve ndikojnë drejtëpërdrejtë në mënyrën se si bashkveprojmë me ta. Ndjenja e Empatis e nxitë ndihmën tonë ndaj tjerëve, ndërsa ndjenja e zemrimit e nxitë konfliktin. Shkurt shprehur ndjenjat ndaj tjerëve janë pasqyrë e jona e lidhjeve emocionale me shoqërinë dhe me individët për rreth nesh.

I juaj,

Mësuesi Isë

Facebook

Facebook

Facebook

Facebook

Facebook

Facebook

Facebook

Facebook

Facebook

Facebook

Facebook

19. 08. 2025

Sa më të ndërlikuara fjalët, po aq, mos edhe më shumë janë të pakjarta mendimet. Fjalët janë produkt i mendimeve. Mendimet janë produkt i përceptimeve, përceptimet janë tërsi e ndijimeve që pasqyrojnë cilësësin dhe sasin e asaj që pëprceptohet. Nuk duhet harruar se përceptimet shpeshherë janë subjektive e më rrallë apo hiq janë objektive.

Përshkrimi i të vërtetës varet nga përceptimet objektive, jo nga ato subjektive. Subjektiviteti në të përceptuar është shumë largë përshkrimit të së vërtetës. Nëse përceptimi si një përshkrim i tër i të vërtetës i lenë nën hije cilësitë e saj, e vërteta, më shumë është përshkrim iluzor se sa përshkrim real i asaj për të cilën flitet.

Ndijimet dhe përceptimet e mbarsura me iluzione janë shumë largë të vërtetës, spse iluzionet e përmbysin tërsisht at me kokë të poshtë. Imagjinata, fantazia, përfytyrimi dhe kujtesa e ngjarjeve, objekteve, njerzëve dhe proceseve të ndryshme organizative jetësore, më shumë janë përshkrime subjektive se sa objektive rreth të vërtetës së një ngjarje, një objekti, një njeriut apo grup sosh dhe përshkrimit të vërtetës së proceseve organizative të jetës.

Edhe ketë duhet ta kemi para sysh kurë flasim për të vërtetën, sepse e vërteta varet nga secili indivit që e përcepton një ngjarje, një dukuri, një proces organizativ, sepse thellësitë e njohurive, përvoja dhe potenciali intelektual e trashëgimor nuk ështët i njëjtë as i barabartë me tjerët. Paradispozitat e aftësiv dallojnë tek secili.

Ky dallim imponon mënyrën e ndijimeve dhe përceptimeve, imponon nivelin e të menduarit dhe oratorinë e të folurit, imponon edhe mënyrën e sjelljeve dhe veprimeve, imponon imagjinatën, fantazinë përfytyrimet dhe kujtesën. Përfundim, mendimi filozofik i Heraklitit, se çdo gjë është në levizje, është mës i qëlluar dhe po i qëndron kohës dhe të vërtetës, edhe pas shumë viteve që është thënë mendimi në fjalë.

Pra çdo gjë, dukuri, ngjarje dhe vetë njeriu, bota e jashtme natyrore, shoqërore, bimore, ujore dhe bota e brendëshme sëbashku me trupin e njeriut është në lëvizje.

I juaj,

Mësuesi Isë!

09. 08. 2025

Shkaqet që e vështirësojn të formohet një shtet plotësisht demokratik në Kosovë janë,trashëgimia historike dhe politike e pafavorshme për shqiptarët. Pushtimi i gjatë dhe administratat e huaja (Romako- Bizantine, Osmane,serbe e greke, Mbretëria serbo-kroato-sllovene, Serbo- Jugosllavia), të cilat nuk kanë lejuar aspak zhvillimin e institucioneve demokratike vendore. Mungesa e një tranzicioni të gjatë në vetëqeverisje — nga çlirimi 1999 deri në pavarësinë 2008 — ka bërë që shumë institucione të ndërtohen me nxitim dhe shpesh me ndikim të jashtëm.

Ndikimi ndërkombëtar i pafavorshëm dhe prania e fuqishme (UNMIK, EULEX, KFOR) ka bërë që vendimmarrja shpesh të mos jetë plotësisht e brendshme dhe e përshtatshme për favore të Kosovës dhe popullit të saj. Shumë vendime politike janë mvarë nga njohjet ndërkombëtare dhe presioni diplomatik i tyre.

Niveli i ultë i kulturës së brendshme politike dhe mungesa e traditës demokratike tek lidershipi i bazuar në individë të fortë, jo në institucione të forta demokratike shtetnore. Partitë politike kanë funksionuar epo funksionojnë si struktura klienteliste dhe jo si forca ideologjike të qarta e të kuptueshme dhe të favorshme për një shtet të fortë demokratik.

Korrupsioni, nepotizmi, krimi i organizuar politik, ekonomik, shëndetësor, arsimor dhe juridik e kanë minuar dhe po e minojnë shumë besimin e qytetarëve në forcat udhëheqëse të vëndit. Faktorët shoqërorë janë të papërshtatshëm për formimin e një shoqërie demokratike. Arsimimi politik është i ulët në masë, mungon edukimi qytetar për demokracinë funksionale. Është bërë polarizim i madh partiak dhe mungesë e madhe e kulturës së kompromisit.

Vështirësit e Shqipërisë ta mbajë dhe konsolidojë një shtet të forte demokratik, i kanë shkaktuar 45 vite diktaturë komuniste, të cilat e kanë lënë një kulturë të centralizuar të pushtetit dhe një shoqëri të mësuar me udhëheqës absolut. Pas vitit 1991, tranzicioni drejt demokracisë ka qenë shpesh kaotik, me përplasje të forta politike dhe kriza institucionale. Institucionet e pavarura (gjyqësori, prokuroria, mediat)kanë qenë të ndikuara nga pushteti politik.

Zgjedhjet shpesh kanë qenë të kontestuara për transparencë dhe barazi. Dominimi i dy partive të mëdha politike, ka krijuar një model politik “fituesi merr gjithçka”. Mungesa e kulturës së dialogut dhe bashkëpunimit afatgjatë mes forcave politike, ka shkatuar shpesh kaos në vendë. Migrimi masiv dhe varfëria e kanë dobësuar presionin qytetar për reforma.

Korrupsioni dhe lidhjet e politikës me interesat ekonomike private e kanë stagnuar tmerësisht zhvillimin e vëndit.

Faktorët e përbashkët që i pengojnë të dyja vendet, Kosovë e Shqipëri:

– Korrupsioni, minon ndërtimin e institucioneve të reja në Kosovë, dobëson institucionet ekzistuese në Shqipëri,

– Nepotizmi, favorizon individë mbi meritën në Kosovë, ruan elitat politike të njëjta në Shqipëri,

– Polarizimi politik, ngadalëson reformat në Kosovë, parandalon konsensusin kombtar në Shqipëri,

– Mungesa e kulturës, e bën të vështirë funksionimin e shtetit ligjor në Kosovë, ndërsa në Shqipëri e bënë të brisht demokracinë,

– Ndikimi i jashtëm mundëson vendime të kushtëzuara nga ndërkombëtarët në Kosovë, presion nga partnerët strategjik dhe nga BE në Shqipëri,

– Kosova po përpiqet ende të ndërtojë themelet e një shteti demokratik, por po përballet me pengesa nga historia, struktura e brishtë institucionale, kultura politike e fragmentuar dhe presioni ndërkombëtar,

– Shqipëria e ka formalisht demokracinë, por e ka të vështirë ta konsolidojë për shkak të trashëgimisë autoritare, politizimit të institucioneve, korrupsionit dhe mungesës së kulturës së bashkëpunimit politik.

I juaj,

Mësuesi Isë

06. 08. 2025

Njerëzit e devotshëm janë besnik në raport me tjerët, e mbajnë fjalën e dhënë, i realizojnë premtimet, janë të gatshëm për solidaritet, humanizëm, bashkpunim e tolerancë. E kundërta e këtyre vlerave madhore e të njerëzishme janë njerëzit e padevotshëm. Të mirat dhe të kqijat gjenden brenda nesh. Ato që i favorizojmë më shumë zgjohen nga gjumi dhe i marrin frejtë nga duartë tona e komandojnë me ne. Kryesishtë varet nga ne, kë po e zgjojmë nga gjumi, kë po e ushqejmë e kë po e rrisim, të mirat apo të kqijat, ose të devotshmet apo të padevotshmet e kësaj jete, që gjenden brenda nesh dhe ne i zgjojmë apo jo nga gjumi, i rrisim dhe i transformojmë ato, të mira apo të kqija qofshin.

Një njeri i devotshëm vlenë më shumë se qindra e mija njerëz të pa devotshëm për vetën, për familjen për rethin, për shoqërinë, për kombin, për kulturën, për shkencën, për politikën dhe për fenë, sepse janë njerëz të besës, të fjalës, janë të dashur, bashkpuntor, janë të ndershëm, human, social, altruist,janë të guximshëm, racional, sakrifikues dhe atdhedashës. Kanë vullnet të madh, dëshirë të flakt dhe dahuri të zjarrtë për liri e për atëdhe. Këto vlera madhore e të shejta për njerëzimin, janë krejtësisht të huja për njerëzit e pa besë, të padevotshëm, egoist e tradhtar, që interest e veta i vëjnë në rendë të pare, duke i shkatërruar interesat e përgjithshme, kolektive, shoqërore, kombtare e shtetnore.

Besa dhe pabesia kanë dalë hapur në skenën tonë shoqërore, politike, kulturore, fetare e kombtare, duke i shpallë luftë njëra tjetrës për mbisundim. Këtë dyluftim mes besës dhe pabesisë, po e paguan shumë shtrejtë populli shqiptar përmes sakrificave, gjakderdhjeve të shumta, gjenocidit, shfarosjes, dhunimit, poshtrimit, nështrimit, pushtimit e përzënjes me dhunë nga trojet e veta nga pushtusit tanë, në bashkpunim me të pabesët, me kuislingët, me tradhtarët, të cilët i kanë qitë në treg pjesët e atdheut dhe u kanë krijuar favore pushtusëve tanë sllavo-grek, për pak pare të pista që i kanë marr nga ata dhe për pushtet e për karierë. Falë besës, durimit e devotshmërisë që nuk po dërzohet, para pabesisisë, pafytyrësisë dhe arrogances, po gjallëron populli shqiptar dhe nuk po dorëzohet.

I juaj,

Mësuesi Isë